Kapsam ve İçerik

Araştırmacı gazetecilik, muhabirlerin yolsuzlukları ortaya çıkartabilmek, hükümet ve iş dünyasının siyaset ve uygulamalarını kamu yararı bakışıyla derinlemesine eleştirebilmek ya da güncel ekonomik, politik, sosyal ve kültürel meseleler üzerine aydınlatıcı araştırmalar ortaya koymak amacıyla yapılan bir habercilik biçimidir. Haluk Şahin, soruşturmacı gazetecilik adını verdiği bu türün içinde haber üretimi yapanları, “güç odaklarının ya da güçlü kişilerin bilinmesini istemedikleri ama bilinmesinde kamu yararı olan konuları sistematik olarak araştıran ve belgeleriyle kamuoyuna sunan” kişiler olarak tanımlamaktadır. Yeni enformasyon ve iletişim teknolojileriyle sarıp sarmalanmış dünyamızda ise, söz konusu kişilerin sadece medya kuruluşlarında çalışan profesyonel gazeteciler arasından çıktığını, çıkabileceğini düşünmek oldukça kısıtlayıcı bir yaklaşımdır. Fotoğraf çekme, ses ve görüntü kaydı yapma, düzenleme ve bunları eş ve/veya art-zamanlı olarak İnternet üzerindeki birçok etkileşimli sosyal medya platformunda yayımlama özelliğiyle donatılmış akıllı iletişim araçları çoktandır gazetecilik alanını değiştirmiş durumda. Bu araçları ellerinde bulunduran ve kendileriyle birlikte her yere taşıyan ilgili yurttaşlar ise, gazetecilik alanının yeni aktörleri olarak son on yılda kendilerinden çokça söz ettirdiler. Kamusalla özelin iç içe geçtiği ve geleneksel kavramların ve ayrımların sınırlarının aşındığı, ağlaşmış ve akışkan zamanımızda, artık yurttaşların da aktif olarak dâhil olduğu habercilik pratiklerini anlamak, açıklamak ve geliştirmek adına yoğun bir çaba sarf ediliyor. 

Yurttaş gazetecilik, yüzyılın başından beri hemen her önemli olayda kendini gösteren işte bu yeni tür habercilik pratiğini anlamamızı sağlayan en temel kavramlardan biri. Örneğin UNESCO için yurttaş gazeteci, sosyal medyayı ve dijital araçları kullanarak dikkate değer miktarlarda kamu çıkarını ilgilendiren içerik üreten, derleyen ve dağıtan kişidir. Bir başka popüler tanım, yurttaş gazeteciliği, tesadüfi ya da tanık gazeteciliğinden ayırmakta, çok daha geniş bir perspektiften “halkın, halk tarafından, halk için haberleri” biçiminde tarif etmektedir. Bu tanımda, yurttaş gazetecilerin bağımsız, serbest çalışan muhabirler oldukları, kendilerini geleneksel gazetecilik kod ve süreçleriyle kısıtlamadıkları, genellikle editoryal bir gözetim olmaksızın haber ürettikleri ifade edilir. Sıklıkla yurttaş gazeteciler, profesyonel gazetecilerin haber ve enformasyon toplama, işleme, araştırma, raporlama, analiz etme ve yayınlama işinin bir benzerini, internetin mümkün kıldığı çeşitli teknolojiler ve ilintili uygulamalar sayesinde gerçekleştirmektedirler. Birçok çalışma yurttaş gazeteciliğini, iki yüz yıllık bir gazetecilik tarihinin en yeni biçimi olarak görmektedir. Haber yazmanın sadece gazetecilik eğitimi almış ve profesyonel olarak bu mesleği sürdüren bir avuç insanın altından kalkabileceği gizemli bir iş olmadığı; makul bir akla ve mantığa sahip herhangi bir kimsenin öğrenebileceği bir zanaat olduğunu bu çalışmalarda sıklıkla ifade edilmektedir.  

TOVAK Medya Enstitüsü ve Dokuz8 Haber’in, Oslo Metropolitan Üniversitesi Gazetecilik ve Uluslararası Medya Merkezi (JMIC)’in desteğiyle düzenlediği eğitimde, yukarıda kısaca tanımları verilmiş iki habercilik türünün bileşiminden meydana gelen ve oldukça yeni bir kavram olan araştırmacı yurttaş gazetecilik, kuramsal tartışmalara değinmekle birlikte esasen uygulamalı olarak işlenecektir. Bu türden bir pratiğin aşamalı inşası örnekler üzerinden tartışılacak ve özellikle masaüstü araştırma olarak nitelendirebileceğimiz bir araştırma metodu için gerekli çevrimiçi araç ve gereçler öğretilecektir.

Katılımcılara:

  • Çevrimiçi haber toplama,
  • Çevrimiçi güvenli röportaj yapma,
  • Kişiselleştirilmiş haber toplama ve RSS bildirimlerini düzenleme,
  • Çevrimiçi ve sosyal medya ortamlarında aranan kişilerin bulunması,
  • Forumlar ve tartışma gruplarından faydalanma,
  • Gelişmiş arama motoru kullanımı,
  • Gizlenmiş bilgileri açığa çıkarma,
  • Çevrimiçi kaynakları ve dijital belgeleri doğrulama, meşruiyetini sorgulama,
  • Dokümanları kimin ürettiğinin tespit etme,
  • İnternette anonim dolaşma ve
  • Sahte içerikleri yakalayabilme gibi birçok güncel beceri kazandırılması hedeflenmektedir.

4 günlük yüz yüze eğitimin sonunda eğitimcilerin editörlüğünde 3 haftalık bir uygulama evresi olacaktır. Katılımcılar bu üç hatalık süre içinde birer araştırmacı yurttaş gazetecilik örneği ortaya koyacaktır.