Yüzyüze Eğitim Programı

 1. Gün: 26 Nisan Cuma

Araştırmacı gazetecilik nedir ve neden değerlidir? Haber değeri taşıyan araştırma konuları bulmak. Araştırma için plan yapmak. Araştırma amaçlı görüşme yapmak.

09.15 – 09.45 Açılış

Düzenleyen kurumlar adına Bora Ataman ve Gökhan Biçici;

  • Programın amacı hakkında genel bilgi verecek,
  • Her bir katılımcının sahip olduğu habercilik deneyimini ve programdan beklentilerini gözden geçireceklerdir.

09.45 – 11.15 Araştırmacı Gazetecilik Nedir?

Bora Ataman ve Barış Çoban katılımcılarla birlikte;

  • Araştırmacı gazetecilik pratiğini tanımlayacak,
  • Araştırmacı gazeteciliğin amacını tartışacak,
  • Araştırmacı gazetecinin uyması gereken protokoller üzerinde duracak,
  • Araştırmacı gazetecinin sahip olması gereken becerileri ve bireysel özellikleri değerlendirecek,
  • Araştırmaya değer haber konularını ve araştırma yaklaşımlarını gözden geçirecek,
  • Ve başta Türkiye olmak üzere bazı örneklerden hareketle gazeteciyi belirli bir konuda araştırmaya iten ipuçları ve göstergeler eleştirel olarak değerlendirilecektir. 

► Temel okuma parçası: Araştırmacı Gazetecilik Kılavuzu’nun 1. Bölümü.

11.15 – 11.30 Ara

11.30 – 12.15 Araştırmacı gazeteciliğin zorlukları nelerdir? Hangi becerilere ihtiyaç vardır?

Bora Ataman ve Barış Çoban, katılımcılara verecekleri örnek vaka okuması üzerinden yukarıdaki sorulara yine katılımcılarla birlikte cevap arayacaklardır.

12.15 – 13.15 Öğle Arası

13.15 – 14.00 Hikâyeleri nasıl buluruz?

Bora Ataman ve Barış Çoban;

  • Araştırmaya değer haber hikâye fikirlerinin nasıl bulunabildiğine dair örnekler verecek,
  • Bu fikirlerin her birinin ne ölçüde kullanışlı olabileceğini değerlendirecek,
  • Örnek haberler üzerinden ‘sızıntı gazeteciliği’, ‘özel haber’ ve ‘araştırmacı gazetecilik’ arasındaki farklılıkları gösterecek,
  • Ele geçen bir ipucunun sistematik olarak nasıl değerlendirilmesi gerektiğini açıklayacaklardır.

► Temel okuma parçası: Araştırmacı Gazetecilik Kılavuzu’nun 2. Bölümü.

14.00 – 14.15 Ara

14.15 – 15.45 Haber kaynaklarını nasıl buluruz?

Bora Ataman ve Barış Çoban;

  • Kaynakların nasıl kategorize edileceğini, nasıl haritalanacağını,
  • Kaynakların ilgi ve fayda derecelerinin nasıl tespit edileceğini,
  • Gazetecinin insan kaynaklarıyla ilişkisini etkileyecek faktörlerin neler olduğunu,
  • Kaynaklarla ilişkide ortaya çıkabilecek çelişkili durumları ve bunların nasıl çözülebileceğini,
  • Farklı konu başlıklarında muhtemel enformasyon kaynaklarının neler olabileceğini tartışacaktır.

15.45 – 16.00 Ara

16.00 – 17.30 Araştırmayı planlamak

Bora Ataman ve Barış Çoban;

  • Haber fikriyle hipotez arasındaki farkı açıklayacak,
  • Bir araştırma planı nasıl hazırlanır gösterecek,
  • Doyurucu ve ikna edici bir hikâye önerisinin nasıl sunulacağına dair örnekler verecek,
  • Farklı türden kaynak materyallerinin ve araştırma metotlarının faydaları ve kısıtlılıklarından söz edecek,
  • Yazılı dokümanların kanıt değerini ve nasıl bulunacakları üzerine tartışacak,
  • Kanıtların özgünlük ve uygunluklarına göre nasıl tanzim edilebileceğini gösterecek,
  • Taslak bütçe ve zaman planlaması yapmanın yararları üstünde duracaklardır.   

► Temel okuma parçası: Araştırmacı Gazetecilik Kılavuzu’nun 3. Bölümü.

17.30 – 18.00 1. Gün Kapanış

Katılımcılar gün içinde öğrendiklerinin kısa dönemde habercilik faaliyetlerinde kendilerine nasıl faydalar sağlayabileceği üzerine düşüncelerini paylaşacaktır.

2. Gün: 27 Nisan Cumartesi

09.15 – 10.45 Veri güvenliği teknikleri

Dokuz8 Haber Temsilcisi;

  • Verinin nasıl güvenli hale getirileceğini gösterecek,
  • Neden güçlü şifrelere ihtiyaç duyulduğunu ve bunların nasıl oluşturulması gerektiğini öğretecek,
  • Sahip olunan tüm verilerin kategorilerine uygun olarak güvenli hale getirilmesinin yolları tartışacak,
  • Firewall ve anti-virüsler hakkında bilgi verecek,
  • İnternette anonim gezinmenin önemi ve yollarını gösterecek,
  • Bulutlar ve fiziksel depolama kaynaklarının güvenli kullanımı üstünde duracak,
  • Güvenli bir çevrimiçi ve çevrimdışı telekomünikasyonun olanak ve sınırlarını tartışacaktır.

► Temel okuma parçası: Araştırmacı Gazetecilik Kılavuzu’nun 4. Bölümü.  

10.45 – 11.00 Ara

11.00 – 12.30 Enformasyona erişim

Bora Ataman ve Barış Çoban;

  • “Halkın haber alma hakkı” kavramını tarif edecek ve kamuyu ilgilendiren meselelerde tüzel kişilerin (kamu ve özel) şeffaflık zorunluluğuna dair Türkiye’deki ilgili mevzuat hakkında bilgi verecek,
  • Araştırmanın ihtiyaç duyduğu enformasyona erişim ve bu enformasyonun nasıl tasnif edilebileceği anlatacak,
  • Yapılandırılmış görüşme sorularının nasıl tasarlanması gerektiğini gösterecek,
  • Habere dair önemli belgelerin tespit ve takibinin nasıl yapılması gerektiğini anlatacaklardır.

► Temel okuma parçası: Araştırmacı Gazetecilik Kılavuzu’nun 5. Bölümü.

12.30 – 13.30 Öğle Arası

13.30 – 15.00 Bilgisayar destekli haber üretimi

Özlem Erkmen;

  • Veri tabanı madenciliği ile araştırmacı gazetecilik arasındaki ilişkiyi örnekler üzerinden tarif edecek,
  • Sayısal verilerle nasıl başa çıkılabileceğini örneklerle anlatacak,
  • İnfografikler hakkında bilgi verecek,
  • Ve sayısal verilerin infografikler aracılığıyla haber metinlerini nasıl zenginleştirebileceğini uygulamalı olarak gösterecektir.

► Temel okuma parçası: Araştırmacı Gazetecilik Kılavuzu’nun 5. Bölümü.

15.00 – 15.15 Ara

15.15 – 16.45 Doğru haber kaynaklarına erişim

Bora Ataman ve Barış Çoban;

  • Haber için doğru insan kaynağı nasıl tespit edilmeli,
  • Kaynaklar nasıl değerlendirilmeli,
  • İlgili uzmanlar kimlerdir ve önemleri nasıl belirlenir,
  • Kapı tutucular ve açıcılar ile içerden bilgi sızdıranlara nasıl ulaşılır, aktardıkları enformasyon nasıl değerlendirilir,
  • Siyasal partilerin ve ticari şirketlerin halkla ilişkiler uzmanları ve haber yönlendirme uzmanlarıyla nasıl başa çıkılır, verdikleri enformasyondan nasıl faydalanılır,
  • Ve haberci hem haber kaynaklarını hem de kendini nasıl korur sorularına örneklerle yanıtlar vereceklerdir.

► Temel okuma parçası: Araştırmacı Gazetecilik Kılavuzu’nun 6. Bölümü

16.45 – 17.00 Ara

17.00 – 17.45 İnternette araştırma  

Özlem Erkmen,

  • Etkili araştırma için İnternet’in hangi olanakları sunduğunu,
  • Spesifik bir enformasyonun İnternet ortamında nasıl bulunabileceğini,
  • İnternet ortamında bulunan enformasyonun doğrulama yöntemlerini,
  • Farklı araştırma biçimleri ve bunların etkinliklerini açıklayacaklar.

17.45 – 18.15 2. Gün Kapanış

Katılımcılarla birlikte veriye erişim, doğru kaynaklarla temas ve kaynakların güvenliğini sağlama konularının genel değerlendirilmesi yapılacaktır.

3. Gün: 28 Nisan Pazar

09.15 – 10.45 Araştırmacı röportaj

Barış Çoban ve Özlem Erkmen;

  • Röportaja nasıl hazırlanır,
  • Röportaj sırasında doğru tavır nedir,
  • Röportajın temel kuralları,
  • Araştırmacı röportaj diğer görüşme türlerinden nasıl farklılaşır,
  • Röportaj esnasında yapılması gerekenler,
  • Halka ilişkiler ve haber yönlendirme konusunda uzmanlarla başa çıkma yöntemleri,
  • Görüşmecilerin isteksizlik ve korkularıyla baş etme stratejilerinden söz edeceklerdir.

► Temel okuma parçası: Araştırmacı Gazetecilik Kılavuzu’nun 6. Bölümü

10.45 – 11.00 Ara

11.00 – 12.30 Araştırmacı röportaj Uygulaması (Rol Yapma)  

Özlem Erkmen’in gözetiminde katılımcılar arasından seçilecek kişiler kendi aralarında haberci ve görüşmeci olarak ayrılacak ve prova mahiyetinde bir deneysel araştırmacı röportaj gerçekleştirecek, rol yapacaklardır. Diğer katılımcılar ise zaman zaman araya girerek konunun sunumu, soruların sırası, açık ve kapalı sorular ve takip soruları üzerine fikirlerini beyan edeceklerdir. Program sorumluları da zaman zaman müdahale ederek tartışmayı canlandıracaklardır.

12.30 – 13.30 Öğlen Arası

13.30 – 15.00 Deneyim aktarımı

2004 Metin Göktepe Gazetecilik Ödülü, 2004 Musa Anter Gazetecilik Ödülü ve 2005 Türkiye Gazeteciler Cemiyeti Başarı Ödülü sahibi kadın gazeteci Sibel Hürtaş, katılımcılarla araştırmacı gazetecilik deneyimlerini paylaşacak, araştırmacı yurttaş gazeteciler için bazı uyarlanabilir ve uygulanabilir araştırma yöntemlerinden söz edecektir. Özellikle haber fikrinin doğuşundan haberin yayımlanmasına kadar geçen süreci kendi deneyimlediği bir vaka üzerinden ayrıntılı olarak paylaşacaktır.  

► Temel okuma parçası: Sibel Hürtaş’ın, “Kafesteki Türkiye Hıristiyanlar Neden Öldürüldü?” başlıklı İletişim Yayınları’ndan çıkan kitabı. 

15.00 – 15.15 Ara

15.15 – 16.00 Soru-Cevap

Gazeteci Sibel Hürtaş, katılımcıların araştırmacı gazeteciliğe dair sorularını yanıtlayacaktır.

16.00 – 16.15 Ara

16.15 – 17.00 Dokuz8 Haber ve Araştırmacı Yurttaş Gazetecilik

Dokuz8 Haber’in kurucularından Gökhan Biçici, yurttaş habercilik ağının veri haberciliği projesi ve proje kapsamında üretilen veri haberleri hakkında bilgi verecek ve kurumun araştırmacı gazetecilik hususunda gelecek planlarından söz edecektir. 

17.00 – 17.30 3. Gün Kapanış

Katılımcılarla birlikte günün genel değerlendirmesi yapılacak ve bugüne kadar öğrenilenlerle Sibel Hürtaş’ın aktarımları arasındaki ilişkiler üzerinde durulacaktır.  

4. Gün: 29 Nisan Pazartesi

09.15 – 10.45 Haberi yazmak

Özlem Erkmen ve Bora Ataman,

  • Yazmadan önce enformasyonun nasıl organize edileceğini,
  • Araştırma sonuçlarının açıkça sunulabilmesi için hikâyenin nasıl yapılandırılması gerektiğini,
  • Haber içinde güvenilir ve mantıklı argümanların nasıl geliştirileceğini,
  • Farklı haber yazım tekniklerini,
  • Farklı yazım tekniklerinin araştırma haberleri açısından fayda ve kısıtlarını,
  • Haberlerin farklı medyalar için farklı paketlenme tekniklerini,
  • Revizyon ve öz-düzenleme için amaca uygun bir kontrol listesinin nasıl hazırlanacağını örnekler üzerinden gösterecektir.
    • – 11.00 Ara

11.00 – 12.30 Ekran için haber

Özlem Erkmen ve Barış Çoban, ekran için haber nasıl yazılır sorusunun cevabını örneklerle gösterecek, hangi örneklerin hangi medya platformlarında daha başarılı olabileceğini tartışacaklardır. 

12.30 – 13.30 Öğle Arası

13.30 – 15.00 Deneyim Aktarımı

Son zamanların en başarılı “araştırmacı yurttaş gazetecilik” örneklerini yaratan Metin Cihan, özellikle Rabia Naz’ın öldürülmesiyle başlayan araştırma ve haberleştirme süreçlerini ve yaşadıklarını anlatacaktır.

15.00 – 15.15 Ara

15.15 – 16.00 Soru – Cevap

Metin Cihan, katılımcıların sorularını yanıtlayacaktır.

16.00 – 16.15 Ara

16.15 – 17.45 Etik Habercilik

Uğur Mumcu Araştırmacı Gazetecilik Vakfı ve/veya Türkiye Gazeteciler Sendikası’ndan bir temsilci;

  • Gazetecilerin haklarını geçerli uluslararası insan hakları ve ilgili kanunlar çerçevesinde açıklayacak,
  • Araştırmacı gazetecilerin Türkiye’de en çok hangi yasal sorunlarla karşılaştığını ilgili kanunlara referanslarla anlatacak,
  • Araştırmacı gazetecinin alabileceği yasal önlemler ve eğer suçlamayla karşılaşırsa yapması gerekenler üzerinde duracak,
  • Etik haber toplama ve yazma pratiğinin genel kurallarını betimleyecek,
  • Birkaç örnek vaka üzerinden bu prensipleri katılımcılarla birlikte tartışacaktır.

17.45 – 18.00 Ara

18.00 – 18.45 Programının yüz yüze eğitim aşamasının tamamlanması ve uygulama aşamasının planlanması 

Katılımcılarla birlikte atölyenin şu ana kadarki genel bir değerlendirilme yapılacak ve

Bora Ataman, Barış Çoban ve Özlem Erkmen;

  • Katılımcılarla birlikte dört günlük programın güçlü ve zayıf yanlarını dikkate alan genel değerlendirmesini yapacak,
  • Bir hafta içinde tamamlanması gereken ödevleri açıklayacak,
  • Araştırma konusunun nasıl tespit edilebileceği ve araştırma özetlerinin nasıl hazırlanacağını kısaca anlatacak,
  • Ve 3 haftalık uygulamanın zaman ve bütçe planlamasına dair ayrıntıları netleştireceklerdir.

Ödev

Katılımcılar, aşağıdaki kitap ve kitap bölümlerinin birinci bölümünü 6 Mayıs Pazartesi, ikinci bölümünü ise 13 Mayıs Pazartesi gününe kadar bitirmiş olmalıdır.

  1. Bölüm
  2. Nazakat, S & the KAS Media Programme (Ed). Araştırmacı Yurttaş Gazetecilik Rehberi. Konrad Adenauer Vakfı.
  3. Fleeson, L.S. On Adımda Araştırmacı Habercilik. Uluslararası Gazeteciler Merkezi (ICFJ).
  4. Hermida, A. Herkese Söyle. Kafka Kitap.
  5. Erduran, Y. Vd. Profesyonel Gazetecinin Yurttaş Gazetecilikle İmtihanı. Kafka Kitap. 
  • Bölüm
  • Langlois, A & Dubois, F. Otonom Medya. Kafka Kitap.
  • Çoban, B. & Ataman, B. (Der). Türkiye’de Alternatif Medya. Kafka Kitap. (Bu kitabın 1., 4. Ve 5. Bölümleri).
  • Lievrouw, L. A. Alternatif ve Aktivist Yeni Medya. Kafka Kitap. (Bu kitabın 5 ve 6. Bölümleri).
  • Allan, S. Vd. (Der). Yurttaş Gazetecilik. Kafka Kitap.
  • Murad, N. Son Kız. Epsilon Yayınları.

Katılımcılar aşağıdaki filmleri en geç 10 Mayıs Cuma gününe kadar izlemekle yükümlüdür:

  • The Post (2017); Spotlight (2015); Citizenfour (2014); Nightcrawler (2014)